Đừng Nhầm Lẫn Giữa Net Zero Và Carbon Neutral
Kể từ sau Hội nghị COP26 với cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam, thuật ngữ “Net Zero” (Phát thải ròng bằng 0) đã bùng nổ và xuất hiện nhan nhản trên các báo cáo thường niên, thông cáo báo chí của hàng loạt doanh nghiệp trong nước. Từ các tập đoàn bất động sản, ngân hàng cho đến các hãng hàng không, F&B đều đua nhau gắn mác “xanh”.
Tuy nhiên, dưới góc độ thẩm định ESG chuyên sâu, một hiện tượng đáng báo động đang diễn ra: Rất nhiều doanh nghiệp đang nhầm lẫn (hoặc cố tình đánh tráo) khái niệm giữa Carbon Neutral (Trung hòa Carbon) và Net Zero. Sự mập mờ trong thuật ngữ này không chỉ làm sai lệch chiến lược phát triển bền vững, mà còn đẩy doanh nghiệp vào bờ vực của Greenwashing (Tẩy xanh) – rủi ro danh tiếng lớn nhất trong kỷ nguyên ESG.
Để không trở thành nạn nhân của sự thiếu hiểu biết, lãnh đạo và người làm công tác phát triển bền vững cần phân định rạch ròi hai “cảnh giới” này.
Carbon Neutral (Trung hòa Carbon): Tấm khiên “ngắn hạn” bằng tiền
Trung hòa Carbon có nghĩa là: Tổng lượng khí nhà kính mà doanh nghiệp bạn thải ra bầu khí quyển bằng với tổng lượng khí nhà kính mà bạn loại bỏ/bù đắp được.
Nghe có vẻ rất tốt, nhưng “lỗ hổng” của Carbon Neutral nằm ở chỗ: Nó không bắt buộc bạn phải thay đổi cách thức vận hành cốt lõi. Một nhà máy nhiệt điện xả ra 1 triệu tấn CO2 mỗi năm hoàn toàn có thể tuyên bố “Carbon Neutral” nếu họ bỏ tiền ra mua đủ 1 triệu Tín chỉ Carbon (từ một dự án trồng rừng ở Nam Mỹ hoặc một dự án thủy điện nào đó) để bù đắp.
Tiêu chuẩn áp dụng: Thường dựa trên tiêu chuẩn PAS 2060.
Phạm vi: Thường chỉ bắt buộc tính toán Phạm vi 1 & 2, có thể bỏ qua Phạm vi 3 (chuỗi cung ứng).
Bản chất: Dùng tiền mua “quyền xả thải” thông qua thị trường tín chỉ carbon tự nguyện. Doanh nghiệp vẫn có thể tiếp tục đốt than, dùng điện lưới phát thải cao mà không cần đầu tư công nghệ xanh.
Net Zero (Phát thải ròng bằng 0): là sự bền vững đích thực
Nếu Carbon Neutral là việc dùng tiền mua sự cân bằng, thì Net Zero là một cuộc đại phẫu toàn diện về công nghệ và mô hình kinh doanh.
Theo định nghĩa chuẩn mực nhất từ Tổ chức Sáng kiến Mục tiêu Dựa trên Cơ sở Khoa học (SBTi) – khuôn khổ khắt khe nhất thế giới hiện nay, để đạt được Net Zero, doanh nghiệp phải tuân thủ quy tắc “Cắt giảm trước, Bù đắp sau”:
Bước 1 – Giảm phát thải sâu: Bạn bắt buộc phải cắt giảm thực tế lượng phát thải nội tại của doanh nghiệp xuống mức gần 0 nhất có thể (thường là giảm hơn 90% so với năm cơ sở) thông qua việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, dùng xe điện, vật liệu tuần hoàn…
Bước 2 – Trung hòa phần dư thừa: Chỉ với ~10% lượng phát thải cuối cùng không thể cắt giảm được bằng công nghệ hiện tại, bạn mới được phép dùng các biện pháp loại bỏ carbon dài hạn như công nghệ hút carbon trực tiếp từ không khí (DAC) hoặc trồng rừng để trung hòa.
Quan trọng hơn, Net Zero bắt buộc doanh nghiệp phải kiểm kê và cắt giảm cả Scope 3 – thứ chiếm tới 70-90% tổng phát thải nhưng lại khó kiểm soát nhất.
Bẫy Greenwashing ập đến khi đánh tráo khái niệm
Trong hành trình chuyển đổi xanh, việc thừa nhận mình đang ở đâu quan trọng hơn việc gắn lên mình một danh xưng hào nhoáng.
Nếu doanh nghiệp của bạn đang ở giai đoạn đầu, hãy tự hào công bố: “Chúng tôi đã hoàn thành kiểm kê phát thải Phạm vi 1 & 2 và đang hướng tới Trung hòa Carbon ngắn hạn” thay vì vội vã tuyên bố “Chúng tôi là công ty Net Zero”.
Minh bạch trong thuật ngữ không chỉ thể hiện sự am hiểu chuyên môn, mà còn là minh chứng rõ nét nhất cho sự chính trực của ban lãnh đạo – yếu tố cốt lõi nhất của chữ “G” (Governance – Quản trị) trong bức tranh ESG. Đừng để một chiến dịch PR sai lầm phá hủy đi nỗ lực phát triển bền vững thực sự của cả một tập thể.
Clip
Nhận thông tin
Nhận ngay các phâ tích, báo cáo và tin tức mới nhất về ESG trực tiếp qua hộp thư của bạn
