Đến hẹn lại lên, vào mỗi mùa Đại hội Cổ đông, các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam lại tung ra những cuốn Báo cáo Phát triển Bền vững dày hàng trăm trang, thiết kế bắt mắt với màu xanh lá chủ đạo. Tuy nhiên, nếu bạn mang tư duy của một chuyên gia phân tích rủi ro hay một nhà đầu tư tổ chức để đọc chúng, bạn sẽ nhanh chóng nhận ra sự thật: Không phải báo cáo nào cũng có “sức nặng”.

Nhiều báo cáo tại Việt Nam hiện nay vẫn mang nặng tính chất “tô hồng”, nhầm lẫn giữa ESG với hoạt động từ thiện (CSR), liệt kê dài dòng các thành tích hoạt động xã hội nhưng lại né tránh các chỉ số môi trường và quản trị nhạy cảm.

Với những tổ chức tài chính quốc tế nắm giữ hàng tỷ USD đang tìm kiếm các “tài sản xanh” tại Việt Nam, họ không mất thời gian đọc những đoạn văn hoa mỹ. Họ chỉ soi chiếu đúng 3 “hồng tâm” dữ liệu dưới đây để định giá sức khỏe và sự minh bạch của doanh nghiệp.

Lỗi sơ đẳng nhất của nhiều báo cáo là doanh nghiệp tự nghĩ ra các chỉ số đo lường để tự chấm điểm chính mình. Dữ liệu không có hệ quy chiếu chuẩn thì không thể so sánh được với các đối thủ cùng ngành.

Nhà đầu tư sẽ tìm kiếm ngay ở những trang đầu tiên xem báo cáo này được lập dựa trên Khung tiêu chuẩn nào.

• GRI (Global Reporting Initiative): Đây là bộ khung phổ biến nhất tại Việt Nam hiện nay. Nó đòi hỏi doanh nghiệp phải công bố cách họ tác động đến môi trường và xã hội nói chung.

• SASB (Sustainability Accounting Standards Board): Nếu báo cáo dùng chuẩn SASB, nhà đầu tư sẽ cực kỳ thích. Vì SASB tập trung vào lăng kính tài chính: Các vấn đề ESG nào tác động trực tiếp đến dòng tiền và lợi nhuận của doanh nghiệp?

• TCFD (Task Force on Climate-related Financial Disclosures): Bắt buộc phải có đối với các tập đoàn lớn, ngân hàng hoặc công ty năng lượng. Khung này yêu cầu doanh nghiệp phải mô phỏng các “Kịch bản biến đổi khí hậu” (Ví dụ: Nước biển dâng, thuế carbon tăng) sẽ đe dọa trực tiếp đến tài sản vật lý và chiến lược kinh doanh của họ như thế nào.

Dữ liệu ESG tốt là dữ liệu biết nói, có tính lịch sử và mục tiêu rõ ràng. Nhà đầu tư sẽ quét qua các bảng biểu để tìm kiếm 3 yếu tố:

• Tính kế thừa: Báo cáo phải đưa ra dữ liệu của ít nhất 3 năm liên tiếp (ví dụ: 2021, 2022, 2023). Nếu lượng phát thải Scope 2 năm nay đột ngột giảm 40% so với năm ngoái, doanh nghiệp phải giải thích được lý do (do thay thế công nghệ hay do giảm quy mô sản xuất?).

• Mục tiêu định lượng: Thay vì những khẩu hiệu sáo rỗng như “Chúng tôi cam kết bảo vệ môi trường”, nhà đầu tư muốn đọc những con số như: “Mục tiêu giảm 15% cường độ tiêu thụ năng lượng vào năm 2025 (so với năm cơ sở 2022) bằng việc đầu tư 50 tỷ VNĐ vào hệ thống thu hồi nhiệt”.

• Xác nhận của bên thứ ba: Tương tự như Báo cáo tài chính cần được kiểm toán, Báo cáo ESG muốn được thị trường quốc tế tin tưởng cũng cần có “dấu mộc” xác minh từ các tổ chức độc lập uy tín (như BSI, SGS, PwC, KPMG…). Sự hiện diện của thư xác nhận ở cuối cuốn báo cáo sẽ nâng tầm giá trị dữ liệu lên gấp nhiều lần.