Với tư cách là người đồng hành cùng nhiều dự án tư vấn phát triển bền vững, câu hỏi tôi nhận được nhiều nhất từ các chủ doanh nghiệp (SME lẫn tập đoàn lớn) tại Việt Nam luôn là: “Chúng tôi đang chật vật với bài toán doanh thu hàng ngày, tiền đâu để làm ESG? Chuyển đổi xanh mang lại lợi ích gì ngay trước mắt?”
Đó là một câu hỏi hoàn toàn thực tế. Đầu tư vào hệ thống xử lý rác thải, mua năng lượng tái tạo, hay thuê bên thứ ba kiểm toán khí nhà kính chắc chắn đòi hỏi nguồn vốn không nhỏ. Nếu chỉ nhìn vào bảng cân đối kế toán quý tới, ESG trông giống hệt một “khoản chi phí khổng lồ”. Nhưng nếu lùi lại một bước để nhìn toàn cảnh bức tranh kinh tế vĩ mô, tư duy coi ESG là “gánh nặng” đang dần tước đi của doanh nghiệp những lợi thế cạnh tranh cốt lõi nhất.
Bỏ ngay tư duy: ESG là một phiên bản “nâng cấp” của CSR
Nhiều lãnh đạo vẫn nhầm lẫn giữa ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) và CSR (Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp). Họ cho rằng làm ESG giống như việc trích một phần lợi nhuận cuối năm đi trồng cây, xây trường học hay làm từ thiện để làm đẹp hình ảnh trên mặt báo.
Sự thật là: CSR là cách bạn tiêu xài lợi nhuận để tri ân cộng đồng. Còn ESG là cách bạn tạo ra lợi nhuận đó như thế nào một cách bền vững. ESG là công cụ quản trị rủi ro phi tài chính. Nếu nhà máy của bạn xả thải sai quy định dẫn đến bị đình chỉ hoạt động, đó là rủi ro ESG. Nếu bạn bóc lột sức lao động khiến công nhân đình công, làm đứt gãy đơn hàng, đó là rủi ro ESG.
Các nhà đầu tư thế hệ mới không quan tâm bạn làm từ thiện bao nhiêu, họ quan tâm bạn có khả năng sống sót qua những cuộc khủng hoảng môi trường và biến động chính sách hay không.
Dòng vốn đang “chảy trũng” về đâu? Nắm bắt Tín dụng xanh và FDI xanh
Bạn lo lắng về chi phí? Hãy nhìn vào cách thị trường tài chính đang vận hành. Dòng tiền toàn cầu đang có sự phân hóa cực kỳ tàn khốc: Rời xa “Tài sản nâu” và ồ ạt chảy vào “Tài sản xanh”.
Tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại dưới sự định hướng của Ngân hàng Nhà nước đang cấp hạn mức tín dụng xanh với mức lãi suất ưu đãi hơn hẳn so với các khoản vay thông thường. Nếu doanh nghiệp của bạn chứng minh được dự án đầu tư có yếu tố giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng, bạn sẽ tiếp cận được dòng vốn rẻ. Ngược lại, nếu bạn vẫn kẹt trong mô hình sản xuất truyền thống, tiêu tốn nhiều tài nguyên, rủi ro tín dụng của bạn sẽ bị đánh giá cao hơn, dẫn đến lãi suất vay đắt đỏ hơn, hoặc thậm chí bị từ chối giải ngân.
Bên cạnh đó, dòng vốn FDI thế hệ mới vào Việt Nam (như dự án nhà máy tỷ đô của LEGO tại Bình Dương) là dòng vốn đòi hỏi 100% năng lượng tái tạo. Tham gia vào chuỗi cung ứng của họ đồng nghĩa với việc bạn phải cùng “tần số xanh”.
Áp lực dội ngược từ “Scope 3”: Cú thanh lọc tàn khốc của các nhãn hàng
Ngay cả khi bạn không vay vốn, bạn vẫn phải bán hàng. Và đây là lúc ESG chứng minh nó là “tấm vé sinh tồn”.
Hàng loạt các ông lớn như Apple, Nike, Adidas, H&M đã cam kết đạt Net Zero (Phát thải ròng bằng 0). Để đạt được mục tiêu này, họ không chỉ làm sạch nội bộ công ty họ, mà phải cắt giảm phát thải từ chuỗi cung ứng (Scope 3 – chiếm đến 70-90% tổng phát thải của một vòng đời sản phẩm).
Điều này có ý nghĩa gì đối với một nhà máy gia công dệt may, da giày hay linh kiện điện tử tại Việt Nam? Đó là “Tối hậu thư”: Hoặc bạn nộp báo cáo kiểm kê khí nhà kính và lộ trình giảm phát thải, hoặc đơn hàng sẽ được chuyển sang các nhà máy đối thủ tại Bangladesh, Ấn Độ – những nơi đang chuyển đổi xanh rất nhanh chóng. Trong bối cảnh này, sự chậm trễ trong việc triển khai ESG chính là hành động tự bào mòn sức cạnh tranh của chính mình.
Từ “Tuân thủ” đến “Dẫn dắt”
Chi phí đắt nhất không phải là chi phí triển khai ESG, mà là chi phí của sự bị động khi các rào cản thương mại mới ập đến.
Các vị lãnh đạo có tầm nhìn không đợi Chính phủ ra luật bắt buộc hay đợi đối tác dọa cắt đơn hàng mới bắt đầu rục rịch làm báo cáo. Họ biến ESG thành một phần của DNA doanh nghiệp, chủ động số hóa dữ liệu môi trường, tối ưu hóa năng lượng để tiết kiệm chi phí vận hành (OPEX) dài hạn, và dùng chính các báo cáo minh bạch đó làm vũ khí chốt sale trên thương trường quốc tế.
(Nội dung từ Góc nhìn Chuyên gia – ESGshow)
Làm ESG là một hành trình đầu tư. Và trong chuyến tàu này, những ai mua vé sớm sẽ được chọn vị trí tốt nhất, những kẻ chần chừ sẽ vĩnh viễn bị bỏ lại trên sân ga.
